مسلمانان دستور مىدهد كه به هر گزارشى ترتيب اثر ندهند و خبر هر گوينده‌اى را نپذيرند ، بلكه گزارش كسانى را بپذيرند كه در آنها حالت خداترسى باطنى و نيز عدالت و وثوق و اطمينان وجود دارد و اين صفات ، آنان را از شايعه‌سازى و جعل اكاذيب و نقل خبرهاى بىاساس و دروغين باز مىدارد . حتى در بعضى از موضوعات مهم دينى و اجتماعى كه با آبروى دسته‌اى از مردم رابطه مستقيم دارد ، دستور داده شده كه به گزارش يك فرد عادل و راستگو هم ، ترتيب اثر ندهند ، تا اينكه سه نفر ديگر كه عادل و پرهيزكار باشند ، به شاهد اول ضميمه گردند ، و گزارش آنان ، كمّا و كيفا با هم موافق و هماهنگ باشد . در دسته ديگرى از موضوعات كه از نظر اهميت به پايه قسمت اول نمىرسند ، دستور داده شده كه گزارش‌دهندگان بايد حداقل دو نفر عادل باشند . اسلام در راه تحقق بخشيدن به اين موضوع ( صيانت و حفظ آبروى اشخاص و جلوگيرى از وقوع خطرهاى بزرگ ) علاوه بر دو شرط يادشده ( عدالت گزارش‌دهنده و تعدد مخبر در موضوعات حساس اجتماعى ، مانند آلودگى به زنا و سرقت ) شرايط ديگرى را در مخبر لازم دانسته ، كه بدون آن شرايط ، گزارش وى كوچكترين ارزش قضايى و اجتماعى نخواهد داشت ، مثلا : 1 . شاهد بايد دقت نظر و هوشيارى داشته باشد به طورى كه بر اثر دقت نظر و حافظهء خاص و روشنى و بينايى ، در گزارش خود